Please enable JS

Vorm en ruimte

Studio Proefschrift logo
door Studio Proefschrift

Zien is zoiets doodgewoons dat we er nauwelijks aandacht aan schenken. Voor de grafisch ontwerper is het waarnemingsproces (de manier waarop onze ogen en hersenen indrukken verwerken) van he grootst mogelijk belang. Onze ogen voorzien onze hersenen voortdurend van informatie, De hersenen verwerken en beoordelen deze visuele invoer.

img
Onregelmatige letters

Doordat de letters op verschillende afstanden van de bovenkant zijn geplaatst, krijgen ze iets abstracts. De beweeglijkheid in de dengatieve achtergrond is heel toepasselijk voor dit tijdschrift over podiumkunsten.

Tweedimensionale ruimte

Grafische ontwerpers zijn vaak gebonden aan twee dimensies (hoogste en breedte). Een vel wit papier is een plat vlak totdat we er iets op aanbrengen, Dan wordt het toneel van visuele krachten die complexer worden als het aantal elementen toeneemt. De krachten vormen onderliggende dynamiek van visuele prikkels. Door enkele eenvoudige experimenten kunnen we er meer over leren.

Figuur en achtergrond

We nemen een vorm altijd waar in betrekking tot de ruimte waarin hij is geplaats en in betrekking tot eventueel aanwezig andere vormen. Een vorm staat in een context, waarvan hij niet kan worden geïsoleerd. In algemeen zin geldt een vorm als ‘positief’ en de omringende ruimte als ‘negatief’. De ruimte binnen een opmaak – ‘de achtergrond’- is een belangrijk element van het ontwerp, en niet zomaar iets bijkomstig.

De ruimte moet geordend worden, want hij heeft belangrijke informatie over de vorm, die uiteraard iets, vormloos, om zich heen moet hebben om te kunnen bestaan. Slechts gebruik van de ruimte is vergelijkbaar met ongelukkig getimede pauzes in een toespraak: iets kan daardoor onbedoeld worden benadrukt. De ruimte mag zich evenmin doelloos uitspreiden, want daar kan de structuur van het ontwerp onder lijden.

Vormrelaties

Om een beter begrip van de primaire visuele werking van vorm en ruimte te krijgen kunt u enkele experimenten uitvoeren. Teken met potlood op een vel papier een vierkant van 12,5cm en knop uit zwart papier enkele vierkantjes van 1,25 cm.

img

Figuur en achtergrond (1e) het centrale vierkantje is rustig, want de ruimte er omheen is overal gelijk.
Van links (2e) Door toevoeging van een tweede vierkant ontstaat visuele spanning. De vierkantjes lijken van links te komen.
Naar rechts (3e) De positie van de twee verkantjes siggereert beweiging naar rechts.
Omslaag (4e) De positie van de vierkantjes siggereert beweging omlaag

Symmetrie en asymmetrie

Wanneer u en zwart vierkantje midden in het getekende vierkant legt zult u zien dat het getekende vierkant er anders uit ijkt te dan de rest van het vel. Door de potloodlijnen en de aanwezigheid van het zwarte vierkantje neem u het platte vlak anders waar. Jet getekende vierkant lijkt nar voren te komen. Doordat het zwarte vierkantje centraal ligt, is de ruimte er omheen aan alle vier de kanten gelijk. Dit resulteert in een visuele ervaring die kan worden omschreven als kalm, vredig en passief – of zelfs saai. We zien ook een voorbeeld van symmetrie. Als er een lijn door het midden wordt getrokken, zullen de twee halve vierkanten elkaar spiegelen (in volmaakte balans met elkaar zin).

We gaan verder met dit experiment. Plak daartoe het zwarte vierkantje vast en teken nog enkele vierkanten van 12,5cm. Plaats in een tweede vierkant het zwarte vierkantje precies zoals als in het eerste vierkant. Plaats nu echter tussen de linker rand en het zwarte vierkantje een tweede zwart vierkantje. Leg het in het midden van het vlak, op gelijkte hoogste met het eerste zwart vierkantje. De vierkantjes lijken het getekende vierkant nu van rechts binnen te komen. We ervaren dit zo omdat we van links naar rechts lezen. Plaats in een ander vierkant van 12,5 cm een tweede zwart vierkantje tussen het centrale zwarte vierkantje en de rechterrand. Mu lijkt het of de twee naar rechts bewegen en het getekende vierkant uit willen. Plaatsen we een tweede zwart vierkantje tussen de bovenrand en het centrale vierkantje, dan lijken ze naar bevende te vallen. Al deze ontwerpen zijn asymmetrisch oftewel niet in volmaakte balans.

We kunnen deze experimenten met de zwarte vierkantjes nog eens uitvoeren nadat we de zwarte vierkantjes en kwart dichter bij de rand van het getekende vierkant hebben geplaats. Daardoor ontstaat nog meer dynamiek en suggestie van beweging.

U kunt nog meer elementen toevoegen, maar blijf goed kijken en laat goed tot u doordringen tot de visuele effecten van ieder verschuiving zijn.

Driedimensionale vorm

We begeven ons vervolgens in het driedimensionale, of in elk geval in illusie daarvan. De illusie van ruimtelijk diepte en volume werd mogelijk door de perspectiefwerking, die in de renaissance werd ontwikkeld.

We keren terug naar het getekende vierkant van 12,5 cm met het centraal geplaatste zwarte vierkantje van 1,25cm. Maak ook een zwart vierkantje van 5cm. Leg dit in de linkerbovenhoek van het getekende vierkant, zodat het even ver van de linker rand als van de bovenrand afligt, en zodat de onderkant op een lijn logt met de bovenkant van het centrale vierkantje. Het grotere vierkantje lijkt nu dichterbij te liggen dan het kleine vierkantje. Omdat het boven in het getekende vierkant ligt, lijk het ook boven ooghoogte en het centrale vierkantje te liggen. Tevens trekt het grotere vierkantje meer aandacht aan.


Gerelateerde berichten